UN 
Öne çıkan fotoğraf: WFP/Arete/Ali Yunes.
Neden bu yalnızca Orta Doğu ile sınırlı bir hikâye değil
17 Mart 2026’da Dünya Gıda Programı (WFP), Orta Doğu’daki tırmanışın yıl ortasına kadar sürmesi hâlinde küresel gıda güvensizliğinin yeniden rekor seviyelere yaklaşabileceği uyarısında bulundu. WFP’nin analizine göre, petrol fiyatları varil başına 100 ABD Doları üzerinde kalırsa 2026’da neredeyse 45 milyon daha kişi akut gıda güvensizliği ya da daha kötü bir duruma düşebilir. Bu, hâlihazırda akut açlıkla karşı karşıya olan 318 milyon kişinin üzerine eklenmiş olur.
Neden böyle? Bunun nedeni yapısal. Çatışma tahıl ambarı bir bölgede değil, küresel bir enerji merkezinde yoğunlaşıyor; ancak enerji ile gıda piyasaları sıkı şekilde birbirine bağlı. Yakıt maliyetleri yükseldiğinde taşımacılık, sulama, gübre ve işleme maliyetleri de artıyor. İthalata bağımlı ülkelerde bu artışlar hızla temel gıda fiyatlarına yansıyor.
Uyarı 2022 şokunu hatırlatıyor
WFP, dünyanın Ukrayna savaşının başlangıcında görülen baskıya geri dönme riski taşıdığını söylüyor; o dönemde küresel açlık 349 milyon kişiye ulaşmıştı. Bu karşılaştırma, jeopolitik bir şokun ardından gıda erişilebilirliğinin ne kadar hızlı bozulabileceğini gösteriyor. 2022 krizinde fiyatlar hızla zirveye çıktı ve düşmesi çok daha uzun sürdü; düşük gelirli hanehalkları uzun süreli bir daralmaya sıkıştı.
WFP’nin son notu benzer bir mekanizmanın yeniden işleyeceğini öne sürüyor. Hürmüz Boğazı’nda neredeyse deniz taşımacılığının durması ve Kızıldeniz trafiğine yönelik artan riskler zaten enerji, yakıt ve gübre maliyetlerini yukarı çekiyor. Gelirinin büyük kısmını zaten gıdaya harcayan haneler için çok az yedek var.
En çok etkilenecek bölgeler: Afrika ve Asya
WFP’nin bölgesel dökümü baskının en sert nerede hissedileceğini gösteriyor. Batı ve Orta Afrika’da 10,4 milyon daha kişi akut gıda güvensizliğine itilebilir; bu %21’lik bir artışa karşılık geliyor. Doğu ve Güney Afrika’da artış 17,7 milyon kişiye ulaşabilir, bu da %17,7’lik bir artış. Asya’da 9,1 milyon daha kişi etkilenebilir; bu %24’lük bir sıçrama demek.
Uyarı özellikle ithalata bağımlılığı iklim stresi veya çatışmayla birleştiren ülkeler için ciddi. WFP, Sudan’ın buğday ihtiyacının yaklaşık %80’ini ithal ettiğini not ediyor. Kuraklığın hanehalklarını zaten zorladığı Somali’de yerel raporlar, çatışmanın başlamasından bu yana bazı temel malların fiyatlarının en az %20 arttığını gösteriyor. Her iki durumda da yeni bir fiyat şoku mevcut kırılganlığın üzerine geliyor.
Açlık riski insani yardım kesintileriyle çakışıyor
WFP analizinin yayımlandığı dönem, insani yardım bütçelerinin zaten baskı altında olduğu bir zamana denk geliyor. Bu durumu klasik bir piyasa hikâyesinden ziyade bir sistemsel başarısızlık riski haline getiriyor. Eğer gıda fiyatları yükselirken yardımlar azalırsa, acil eşiklere yakın olan ülkeler hem pazar erişimini hem de daha derin bir çöküşü önleyen son destek hattını kaybedebilir.
İşte bu yüzden Orta Doğu’daki tırmanış bölgenin ötesinde önem taşıyor. Bu, yıllarca süren enflasyon, iklim şokları, borç stresi ve daralan insani kapasitenin ardından küresel gıda sisteminin ne kadar dirençli olduğunu test ediyor.
Sonraki adım ne olmalı
Politika sorunu yalnızca petrol fiyatlarının istikrar kazanıp kazanmayışı değil. Hükümetlerin, bağışçıların ve yardım ajanslarının ithalata bağımlı ülkeleri başka bir erişilebilirlik şokundan korumak için yeterince hızlı hareket edip etmeyecekleri de kritik. Eğer harekete geçilmezse, bir sonraki açlık dalgası izole bir insani acil durum gibi görünmeyecek; yavaş yavaş açığa çıkan küresel bir enerji ve gıda güvenliği başarısızlığı gibi olacak.
Kaynaklar
- WFP, WFP projects food insecurity could reach record levels as a result of Middle East escalation
